Hordaland gir klarere rammer for opplæringskontorene

Inge A. Alver vil drøfte et nytt dokument med opplæringskontorene på den årlige konferansen

I Hordaland er det 32 opplæringskontor som har all sin aktivitet i fylket og i tillegg kommer en del kontorer som er aktive i flere fylker. Følgelig har opplæringskontorene en stor betydning for fagopplæringen i Hordaland. Nå har fagopplæringskontoret utarbeidet en oversikt over de lovregler som styrer virksomheten til opplæringskontoret og de regler som er gitt av fylkeskommunen.

Fagopplæringssjef Inge A. Alver forteller til Nettavisa for fagopplæring at notatet vil bli et tema på den årlige konferansen med opplæringskontorene. Han håper at notatet kan bli et nyttig virkemiddel i arbeidet med å stadig forbedre kvaliteten på fagopplæringen i fylket.

Her er dokumentet:

OPPLÆRINGSKONTORENES JURIDISKE STILLING

Kort om terminologi i opplæringsloven og forskrift til denne

Opplæringsloven og forskrifta nyttar i mange høve berre ordlyden ” lærebedrift ”. Dette skal forstås som ” opplæringskontor ” der ikkje anna framgår av øvrig ordlyd.

I. Godkjenning av opplæringskontor

1.1 Heimel for godkjenning av opplæringskontor

Det går fram av opplæringslova § 4-3 at som lærebedrift kan godkjennast ” organ for samarbeid mellom bedrifter som i fellesskap tek på seg opplæringsansvar (opplæringskontor eller opplæringsring)” .

Loven stiller her krav om at opplæringskontoret må vere ei eiga juridisk eining, men det vert ikkje stilt krav til kva organisasjonsform det skal ha. Følgjeleg må ein anta at dei samarbeidande bedriftene står fritt til å velje organisasjonsform, så framt organisasjonen er av ein slik art at den må kunne reknast som ein juridisk person/sjølvstendig juridisk eining. Meir presist at organisasjonen som sådan kan ha rettigheiter og plikter og foreta rettsstiftande handlingar.

1.2 Vilkår for godkjenning av opplæringskontor

1.2.1 Godkjenning av dei enkelte bedriftene i opplæringskontoret

For at eit opplæringskontor skal verta godkjend, er det eit vilkår at ” dei enkelte bedriftene som inngår i kontoret.. vere godkjende av fylkeskommunen ”, jf. oppl. § 4-3.

Ot.prp.nr 41 (2006-2007) gjer ei nærare forklaring på denne lovteksten:

” Det blir lovfesta at kvar enkelt bedrift som driv opplæring av lærlingar og lærekandidatar, treng godkjenning frå fylkeskommunen. Dette inneber at dei bedriftene som inngår i eit opplæringskontor eller ein opplæringsring, treng godkjenning for den delen av opplæringa som dei står føre” .

Følgjeleg treng kvar einskild bedrift godkjenning frå fylkeskommunen før opplæringskontoret kan verta godkjend. Godkjenninga skal dog berre gjelde den delen av opplæringa som bedrifta skal stå føre i opplæringskontoret.

1.2.2 Krav til talet medlemsbedrifter i opplæringskontoret

Det vart i Yrkesopplæringsnemnda (05.06.2000 sak 022/2000) treft følgjande vedtak:

” Yrkesopplæringsnemnda stiller krav om to - 2 - , eller fleire medlemsbedrifter i same fag, for å kunne godkjenne eit opplæringskontor i nye fag.

I særskilde tilfelle kan yrkesopplæringsnemnda, etter søknad, vurdera dispensasjon frå dette kravet.

Yrkesopplæringsnemnda vil drøfta saka på nytt, når det føreligg nye forskrifter frå departementet.”

Dette inneber at opplæringskontoret må ha minimum to medlemsbedrifter i same fag for at dei skal varte godkjente av fylkeskommunen. Denne tolkninga er i tråd med opplæringslova som nytter ordlyden ” organ for samarbeid mellom bedrifter ” (vår understreking).

1.2.3 Tilfredsstilling av krav til innhaldet i opplæringa

Det går fram av oppl. § 4-3 at ”[d]er lærebedrifta er eit opplæringskontor eller ein opplæringsring, skal dei samarbeidande bedriftene dokumentere at dei samla tilfredsstiller krava i forskriftene etter § 3-4 om innhaldet i opplæringa.”

Ot.prp.nr 41 (2006-2007) gjer ein nærare forståing av dokumentasjonsplikta:

”Andre punktum presiserer at eit opplæringskontor eller ein opplæringsring som skal bli godkjend etter første ledd, må kunne dokumentere at medlemsbedriftene til saman vil oppfylle krava om innhald i opplæringa gitt i forskrift i medhald av § 3-4. Dette må lesast i samanheng med nytt andre ledd, der det er krav om at kvar enkelt bedrift skal godkjennast av fylkeskommunen”.

Ein kan til dømes tenke seg eit opplæringskontor med to medlemsbedrifter som søkjer godkjenning. Dersom den eine bedrifta kan gje opplæring i 40% av læreplanen, den andre bedrifta 50% av læreplanen, og til sist opplæringskontoret som sådan gjer opplæring i dei resterande 10% av læreplanen gjennom særskilde kurs, er det denne samla planen for opplæring som må kunne dokumenterast for at opplæringskontoret skal kunne verta godkjend.

1.2.4 Føresegner

Det er vidare eit vilkår at ” Opplæringskontoret må ha føresegner som fastset tilhøvet mellom kontoret og medlemsbedriftene… Føresegnene ska fastsetje kva den enkelte bedrifta skal gi av opplæring, og fordelinga av tilskotet mellom bedriftene ”, jf. oppl. § 4-3.

Dette inneber ikkje noko krav om korleis fordelinga av tilskotet skal vere, berre at føresegnene skal innehalde bestemmelsar om fordelinga. I forskrifta §§ 11-2 og 11-3 er det krav om vedtekter eller avtale mellom bedriftene. Dette innebærer inga endring i forhold til kravet om føresegner og deira innhald etter oppl. § 4-3. Forskrifta tilkjennegir eksempelvis berre at dersom opplæringskontoret er organisert som eit AS, kan dei føresegnene det er krav om etter opplæringslova, skrivast inn i dei vedtektene bedrifta skal ha etter lov om aksjeselskap av 13. juni 1997 nr. 44 §§ 2-1 , jf. 2-2 .

1.2.5 Fagleg leiar

Lærebedrifta skal vidare ha ” ein eller fleire fagleg kvalifiserte personar (fagleg leiar) som har ansvaret for opplæringa, og skal sjå til at opplæringslova med forskrifter blir oppfylt ”, jf. oppl. § 4-3.

Kravet til fagleg leiar er omtalt i Rundskriv F21-95 frå Utdanningsdirektoratet. Rundskrivet gjeld tildlegare lov om fagopplæring, men er framleis den einaste rettskjelda som seier noko om innhaldet i begrepet ” fagleg leiar ”.

Punkt 1-5 er i utgangspunktet sjølvforklarande. I tillegg gjer ein merksam på at det i nye fag der læreplanen ikkje korresponderer fullt ut med ei eldre utdanning den som er foreslått som fagleg leiar har, vil det måtte foretas ei vurdering av om personen har ein ” tilfredsstillende fagleg utdannelse i det vesentligste av det nye fagområdet ”.

I høve til opplæringskontor opplæringslova på denne punkt tolka slik at det i eit læreforhold er tilstrekkeleg at anten opplæringskontoret eller lærebedrifta har ein fagleg leiar. Det gjeld heller ikkje noko abslolutt krav om at den faglege leiaren må være plassert i lærebedrifta.

1.2.6 Krav til tilsetting lærling eller lærekandidat

Eit opplæringskontor må ta på seg ” opplæring av ein eller fleire lærlingar eller lærekandidatar ”, jf. oppl. § 4-3.

Følgjeleg er det eit krav om at opplæringskontoret tar på seg opplæring av minst ein lærling eller lærekandidat.

1.3 Ny vurdering av godkjenning ved endra samansetning av opplæringskontoret

Sjå punkt 3.1.1 i dette dokument.

II. Opplæringskontorets plikter i høve til lærlingar/lærekandidatar

2.1 Lærekontrakt og ansvar for læreforholdet

Lærekontrakten skal teiknast mellom opplæringskontoret og lærlingen. Denne kontrakten skal godkjennast av fylkeskommunen jf. oppl. § 4-5.

”Det skal opprettast skriftleg lærekontrakt mellom lærebedrifta og lærlingen når læreforholdet tek til. Det skal opprettast skriftleg opplæringskontrakt mellom lærebedrifta og lærekandidaten når læreforholdet tek til. Det skal gå fram av kontrakten kven som har ansvaret for dei ulike delane av opplæringa etter den fastsette læreplanen.

For å bli gyldig må kontrakten godkjennast av fylkeskommunen, og han får da verknad frå den tida arbeidsforholdet tek til.”

Dette inneber at det er opplæringskontoret som har det formelle ansvar for opplæringa til lærlingane, og skal sørgje for at dei får den opplæringa dei har krav på.

Som regel føregår det meste av opplæringa hos medlemsbedrifta som lærlingen er utplassert i. I kva grad opplæringskontoret har rett til å påverke og instruere medlemsbedrifta i forhold til opplæringa skal være regulert i føresegnene og eventuelle samarbeidsavtalar.

2.2 Tilrettelegging

Det framgår av oppll. § 4-4 at opplæringskontoret og medlemsbedriftene skal:

- ” leggje til rette produksjonen og opplæringa slik at lærlingen og lærekandidaten kan nå måla i den fastsette læreplanen ” (1. ledd).

- ” utvikle ein intern plan for opplæringa, for å sikre at lærlingen får ei opplæring som tilfredsstiller krava i læreplanen ” (1. ledd).

- ”skape eit godt arbeids- og læremiljø” (2. ledd)

- ”stille nødvendig arbeidsplass, materiale, reiskapar og assistenthjelp til rådvelde under [fag-/sveine]prøva” (3. ledd).

2.3 Vurdering

Opplæringskontoret har plikt, og lærlingen rett til undervegsvurdering i læreforholdet.

Fagopplæringskontoret viser særlig til følgende i forskrift til opplæringsloven:

- ” Undervegsvurdering skal brukast som ein reiskap i læreprosessen, som grunnlag for tilpassa opplæring og bidra til at eleven, lærlingen og lærekandidaten aukar kompetansen sin i fag, jf. § 3-2 . Undervegsvurderinga skal gis løpande og systematisk og kan vere både munnleg og skriftleg.

Undervegsvurderinga skal innehalde grunngitt informasjon om kompetansen til eleven, lærlingen og lærekandidaten og skal givast som meldingar med sikte på fagleg utvikling .” (FOR § 3-11)

- ” Halvårsvurdering er ein del av undervegsvurderinga for lærlingar og lærekandidatar. Halvårsvurderinga er utan karakter og skal beskrive kompetansen til lærlingen og lærekandidaten i forhold til kompetansemåla i læreplanverket. Ho skal også gi rettleiing om korleis lærlingen og lærekandidaten kan auke kompetansen sin i faget. Instruktøren gjennomfører halvårsvurderinga utan karakter. ” (FOR § 3-14)

- ”…Det skal kunne dokumenterast at undervegsvurdering er gitt, jf. § 3-11 til § 3-15.” (FOR § 3-16)

III. Opplæringskontorets plikter i høve til fylkeskommunen

3.1. Endringar i samansetninga av opplæringskontoret og endringar i læreforholdet skal meldes

3.1.1. Endringar i samansetninga

Det framgår av opplæringslova § 4-3 at:

”Der samansetjinga av opplæringskontoret.. endrar seg, skal kontoret.. melde frå til fylkeskommunen, som skal vurdere godkjenninga på ny” , jf. oppl. § 4-3.

Dette er utdypt i Ot. Prp.nr 41 (2006-2007):

”der eit opplæringskontor eller ein opplæringsring tek opp ein ny medlem eller mister ein medlem, må dette meldast til fylkeskommunen, så han kan vurdere den nye samansetnaden av kontoret eller ringen mot krava til godkjenning gitt i opplæringslova med forskrifter ”.

Opplæringskontoret vil dermed være forplikta til å melde frå til fylkeskommunen dersom det skjer ei endring i medlemssamansetninga.

3.1.2. Endring frå ein type kontrakt til ein annan

Det framgår oppl. § 4-6 at:

”Etter samtykke frå fylkeskommunen kan opplæringskontrakten mellom lærekandidaten og lærebedrifta endrast i løpet av kontrakttida til ordinær lærekontrakt med fagbrev eller sveinebrev som mål. Etter samtykke frå fylkeskommunen kan lærekontrakten mellom lærlingen og lærebedrifta i løpet av kontrakttida endrast til opplæringskontrakt med kompetanseprøve som mål.”

Som følgje av at det føreligg eit vilkår om samtykke frå fylkeskommunen er det dermed også ei meldeplikt for opplæringskontoret før endringa kan foretas. I praksis vil ei einighetserklæring om slik endring signert av partane i læreforholdet være tilstrekkeleg. Fagopplæringskontoret vil vanlegvis kontakte lærlingen for å verifisere at det ligg føre eit reelt og informert samtykke.

3.1.3. Avbrudd

Oppl. § 4-6 opnar for at læretida kan avbrytas i samband med permisjon.

”Etter samtykke frå fylkeskommunen kan læretida avbrytast i samband med permisjon.”

Avbrot av læretida i samband med permisjon må meldast til fylkeskommunen ettersom dette vil få relevans for utbetaling av lærlingtilskotet. Vidare vil det også få verknad for læretida, for at læretida skal bli korrekt må derfor avbrudd meldast til fylkeskommunen. Dersom avbrot ikkje vert meldt inn vil verknaden være at bedrifta får utbetalt tilskot som dei ikkje har krav på.

Lova nyttar ordlyden ” permisjon ” som har eit noko snevert innhald. Ein understreker at alle typar avbrot i læretida som er av ein slik varighet at dette kan få konsekvensar for lærlingen/lærekandidatens mulighet til å oppfylle krava i læreplanen, må meldast til fylkeskommunen.

3.1.4. Heving

I læreforhold gjeld særlege reglar knytt til heving av lærekontrakta, jf. oppl. § 4-6:

”Lærekontrakten eller opplæringskontrakten kan hevast av partane dersom dei er samde om det og etter at lærebedrifta har orientert fylkeskommunen skriftleg om det.

Etter samtykke frå fylkeskommunen kan kontrakten hevast av både lærebedrifta og av lærlingen eller lærekandidaten dersom

Fylkeskommunen avgjer i tilfelle når læreforholdet skal ta slutt.”

Ved einighet vil ei einighetserklæring signert av partane i læreforholdet være tilstrekkeleg. Fagopplæringskontoret vil vanlegvis kontakte lærlingen for å verifisere at det ligg føre eit reelt og informert samtykke, dette då heving ved einighet kan få den konsekvens at lærlingen vert fråteken opplæringsretten.

I dei tilfella då partane ikkje er einige kan partane søkje om einsidig heving på grunnlag av punkt a, b eller c. Etter at slik søknad er levert fylkeskommunen vil den andre parten bli beden om å utale seg om forholdet, og om naudsynt vil partane bli innkalla til møte i saka. Når saka er godt nok opplyst vil fylkeskommunen avgjere om hevingskravet skal takast til følgje.

3.1.5. Internkontroll og rapportering til fylkeskommunen

Det fremgår av opplæringslova § 4-7 at:

” Lærebedrifta skal ha intern kvalitetssikring, slik at lærlingen eller lærekandidaten får opplæring i samsvar med lova her og forskrifta til denne. Ein eller fleire representantar for arbeidstakarane skal saman med den eller dei faglege leiarane jamleg sjå til at lærebedrifta følgjer pliktene etter opplæringslova med forskrift.

Lærebedrifta skal årleg rapportere til fylkeskommunen om opplæringa av lærlingar og lærekandidatar. Departementet kan gi nærmare forskrifter om rapporteringsplikta til lærebedrifta .”

Det framgår vidare av forskrift til opplæringslova § 11-3 at:

” Lærebedrifta pliktar å gi den informasjonen som fylkeskommunen krev for å kunne vurdere om godkjenning skal givast eller videreførast, og for å kunne fastsetje og utbetale tilskott.

Lærebedrifta skal medverke til å etablere administrative system og å innhente statistiske og andre opplysningar som trengst for å vurdere tilstanden og utviklinga innanfor opplæringa ”.

IV. Fylkeskommunens rolle

4.1. Godkjenning

Det tilkjem fylkeskommunen å gi godkjenning som opplæringskontor etter reglene i oppl. § 4-3. jf. forskrift til opplæringslova § 11-1. Til oppl. § 4-3 sjå over under punkt I.

4.2. Tilsyn med opplæringa

Fylkeskommunen fører tilsyn med at opplæringslova med forskrifter vert fulgt i læreforholdet. Fylkesmannen fører på si side tilsyn med at fylkeskommunen utfører dette arbeidet på ein forsvarleg måte.

4.3 Rettleiingsplikt

Det framgår av oppl. § 4-8 at:

”Fylkeskommunen har også oppgåver etter §§ 4-3, 4-5 og 4-6, knytte til fag- og yrkesopplæringa. I samband med godkjenning av lærebedrifter skal fylkeskommunen rettleie og følgje opp bedriftene, i tillegg til å kontrollere at den enkelte bedrifta fyller krava for å få godkjenning.

Fylkeskommunen skal leggje fram for yrkesopplæringsnemnda saker som har betydning for fag- og yrkesopplæringa, før fylkeskommunen gjer vedtak i saka. Saker om godkjenning av lærebedrifter, tap av godkjenningar og kvalitetssystemet for fag- og yrkesopplæringa skal alltid leggjast fram for nemnda. Fylkeskommunen skal leggje vekt på det yrkesopplæringsnemnda har vedteke eller uttalt når han avgjer saker som gjeld fag- og yrkesopplæringa. I samband med godkjenning av lærebedrift eller vedtak om tap av godkjenning skal fylkeskommunen leggje avgjerande vekt på den faglege vurderinga frå yrkesopplæringsnemnda, jf. § 4-3.”

4.4. Tap av godkjenning

Dersom opplæringskontoret ikkje lenger oppfølgjer krava i opplæringslova kan fylkeskommunen fråta dei godkjenninga, jf. forskrift til oppll. § 11-5:

”Fylkeskommunen kan dra godkjenninga som lærebedrift attende dersom lærebedrifta ikkje lenger oppfyller krava i opplæringslova eller denne forskrifta. Lærebedrifta må ha ny godkjenning dersom det er gått meir enn to år frå siste avslutta lærekontrakt eller opplæringskontrakt.”

Ein særleg merksam på dersom det er gått meir enn to år frå siste avslutta lære-/opplæringskontrakt fell godkjenninga automatisk bort og bedrifta må søke om ny godkjenning.

V. Tilskot

Det heiter i oppl. § 4-4 siste ledd at: ” Lærebedrifter får tilskot til opplæringa frå fylkeskommunen etter forskrifter gitt av departementet.”

Når lærekontrakten er skrevet med eit opplæringskontor som part vert tilskotet utbetalt til opplæringskontoret. Korleis tilskotet så blir fordelt mellom medlemsbedriftene vert bestemmt ut frå føresegnene til opplæringskontoret og eventuelle beslutningsorgan medlemsbedriften har gitt mynde.

Gjennomgående dokumentasjon ingen umiddelbar suksess

Håkon Høst (bildet), Asgeir Skålholt, Hæge Nore og Anna Hagen Tønder har sammen laget en rapport om erfaringer med forsøk i fem fylker

Rett til påbygging etter fagbrev drøftes av SRY

SRY vil 3. november behandle et forslag fra NHO om å innføre rett til et fjerde påbyggingsår til studiekompetanse for elever/lærlinger som har fullført et løp i fag- og yrkesopplæringen. Anna Ljunggren er blant de mange som tidligere har støttet opp om et slikt forslag

Hordaland gir klarere rammer for opplæringskontorene

Inge A. Alver vil drøfte et nytt dokument med opplæringskontorene på den årlige konferansen

Er det på jobben vi blir fagfolk?

Ottar Brox holdt et foredrag i Tromsø som vakte stor interesse i forsamlingen av 430 utdanningspolitikere og fagfolk